Sisteminizde Flash Yüklü Olmalıdır!

Get Adobe Flash player

Sisteminizde Flash Yüklü Olmalıdır!

Get Adobe Flash player

BÖBREK VE İDRAR YOLLARI TAŞ HASTALIĞI15/08/2011

BÖBREK VE İDRAR YOLLARI TAŞ HASTALIĞI

Facebook'ta Bu Makaleyi Paylaş Tüm Makaleler

BÖBREK VE İDRAR YOLLARI TAŞ HASTALIĞI

 

 

BÖBREK VE İDRAR YOLLARI TAŞ HASTALIĞI
GENEL BİLGİLER
Vücudumuzda gerçekleşen biyokimyasal işlemlerde oluşan zararlı maddelerin vücuttan atılması, gerekli bazı maddelerin kan seviyesinin ayarlanması böbrekler tarafından gerçekleştirilir. İdrarda çözülemeyen ve atılamayan kristallerin bir araya gelmesiyle taş oluşur.
İdrar yolları taş hastalığının oluşumu günümüzün ileri teknolojilerine rağmen tam aydınlatılamamış olup tek bir nedenle değil karmaşık ve birbiri ile ilişkili birçok faktörün etkisiyle meydana geldiği düşünülmektedir.
Endüstriyel toplumların yaklaşık %1-5’inde, en sık 30–60 yaşları arasında ve erkeklerde bayanlardan 3 kat daha fazla görülür. Genetik faktörler, iklim, beslenme alışkanlıkları, günlük sıvı tüketiminin, bazı ilaçlar ve hastalıkların taş oluşumunda etkili olduğu kabul edilmektedir. Sebeplerin farklılığı gibi oluşan taşın bileşenleri de farklıdır.
 
Taş oluşumunu kolaylaştıran faktörler (risk faktörleri)
Genetik ( ailesel-irsi ) faktörler
İdrar pH’sındaki (asit-alkali özelliği) değişiklikler
Bölgesel veya yaygın idrar yolu enfeksiyonu
Beslenme alışkanlıkları (Yüksek doz kalsiyum ve D vitamini alımı)
Sıvı tüketiminin az oluşu
Sıcak iklim ( terleme ile fazla sıvı kaybı )
Önceden böbrek taşı öyküsü olması
Bazı kanser türleri
Böbrekteki yapısal- anatomik bozukluklar
Bazı böbrek hastalıkları (renal tübüler asidoz, kistik böbrek hastalığı)
İdrar yollarındaki yabancı cisimler ( stent , spanç vs)
Hiperkalsiüri, sistinüri, hiperokzalüri, hiperürikozüri gibi idrarla kristal atım bozuklukları
Bazı ilaçlar (asetazolamide, anti viral ilaçlar)
Bazı bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, Ülseratif kolit)
Metabolik hastalıklar (Hiperparatiroidi, gut hastalığı)
Geçirilmiş bağırsak ameliyatları (jejuno-ileal by-pass )
Uzun dönem hareketsiz kalma
Aşırı kilolu olma
Böbrek Taşının Belirtileri
Böbrek taşında genellikle ilk belirti şiddetli yan (böğür) ağrısıdır. Ağrı genellikle, idrar yolunun bir kesiminin taşla tıkanması veya taşın hareketi sırasında meydana gelir. Taşın bulunduğu yere göre kasıklara ve uyluğun iç yüzüne yayılabilir. Ağrıyla birlikte bulantı ve kusma gelişebilir. Eğer taş idrar yolunda tahrişe neden oluyorsa idrarda kanama görülebilir.
Şiddetli yan ağrısı
Bulantı ve kusma
İdrarda kan (gözle görülebilir veya mikroskobik düzeyde)
Kötü kokulu bulanık idrar
İdrar yaparken yanma, sık tuvalete çıkma
Ateş ve titreme (enfeksiyon varsa)
Teşhiste kullanılan testler
Direkt üriner sistem grafisi (DÜSG)
Ultrasonografi
İntravenöz Pyelografi (İVP): Ven içine (Toplardamara) verilen radyoopak madde ile idrar yolları görünür hale getirilir (ilaçlı böbrek filmi).
Bilgisayarlı Tomografi (BT): İç organların detaylı olarak görüntülenmesine olanak verir. DÜSG’de gözden kaçabilen küçük taşlar BT ile görülebilir.
Taşın türünü anlamada kullanılan testler
Taş analizi ( şehrimize en yakın analiz merkezi: Ankara MTA )
Kan testleri
24 saatlik idrar tetkiki: Taş oluşumunda önemli olduğu bilinen maddeler (kalsiyum, oksalat, sitrat vb) ve pH incelenir.
En sık görülen taşlar hangileridir?
En sık Kalsiyum taşları (okzalat veya fosfat ile kombine) ve daha seyrek olarak Enfeksiyon taşları (magnezyum amonyum fosfat), ürik asit ve sistin taşları görülür.
Taşlara bağlı oluşabilecek problemler nelerdir?
Sıklıkla ağrılara neden olurlar. İdrar yollarında (Üriner sistem) ve sonrası tüm vücuda yayılabilen enfeksiyon kaynağı olabilirler. İdrar yolunun herhangi bir bölgesinde tıkanma oluşturmuşsa böbrekte fonksiyon kaybına neden olabilir.
TEDAVİ
Taşın düşürülmesi
İdrar yolu taşlarının yaklaşık %80’i ilaç tedavisi ile herhangi bir sorun çıkarmadan idrar yolundan kolayca geçerek düşer. Taşın düşmesini etkileyen en önemli faktör taşın büyüklüğüdür. 4–5 mm’den küçük taşların düşmesi beklenebilirken 6 mm’den büyük taşlarda müdahale gerekebilir. Taşın şekli ve idrar yolundaki yerleşimi de düşmeyi etkileyen faktörlerdir.
Taşın düşmesini kolaylaştırmak için günlük sıvı tüketiminin en az 2 litre olması, ihtiyaç halinde ağrı kesici özelliği de olan ilaçlardan yararlanılması tavsiye edilmektedir.
Taş kırma (ESWL-Vücut dışı şok dalgalarıyla taş kırma)
Vücut dışından şok dalgası oluşturulması ve bu şok dalgasının taşa odaklanması ile taş kırılır. X-ray ve ultrason ile odaklama yapan ESWL cihazları mevcuttur. Kırılan taş parçaları idrar yoluyla vücuttan atılır. Tedavide başarıyı taşın cinsi, sertliği, büyüklüğü ve idrar yolunda yerleştiği yeri etkiler. Tek bir seansta kırılabilen taşlar olabileceği gibi birkaç seansa da ihtiyaç duyulabilir. İşlem esnasında rahatsızlık hissi ve ağrı duyulabilir. Bu nedenle tedavi öncesi ağrı kesiciler kullanılır. İşlem sonrasında çoğunlukla hastanede kalmaya gerek duyulmaz. Çoğunlukla anestezisiz fakat gereğinde anestezi ile işlem uygulanır.
Cerrahi tedaviler
Taşın bulunduğu yere ve büyüklüğüne göre tedavi seçenekleri mevuttur.
Açık cerrahi yöntem
Günümüzde minimal invaziv yöntemlerin gelişmesinden dolayı klasik açık cerrahi yöntem daha az hastada tercih edilmektedir. Taşın bulunduğu organa kadar tüm vücut katları kesilerek taşların alınması işlemidir. Cilt kesisi 7-8 cm den 15-25 cm kadar olabilir. Hastanede kalış süresi yaklaşık bir haftadır.
Perkütan nefrolitotomi (PCNL)
Endoskopik (kapalı) olarak uygulanan bu operasyonda sırt bölgesinde böbrek hizasına 0,5 – 1 cm boyutunda bir kesi yapılır. Röntgen kontrolü altında böbreğe iki ucu açık ince bir tüp yerleştirilir. Bu tüpten yerleştirilen optik cihaz yardımıyla taş video sistemi ile monitörde görülür ve özel aletler yardımıyla kırılarak çıkartılır. Perkütan ameliyatının en önemli üstünlüğü vücut dokularının normal yapısının korunmasıdır. Bunun sonucunda iyileşme süreci hızlıdır.. Özellikle böbreğin alt havuzcuklarına yerleşen taşlarda ve büyük boyutlu taşlarda ESWL’nin başarısı önemli ölçüde düşer. Bu durumlarda PCNL ameliyatı yüksek başarı sağlayan minimal invaziv girişimdir. Ameliyat işlemi sırasında taşı kırmak için pnömotik, ultrasonografik veya lazer litotriptör kullanılır.
Endoskopik Cerrahi (Üreterorenoskopi + Basket yöntemi)
Endoskop (Üreterorenoskop) denilen, içinden alet geçirilebilen, ışıklı, dürbün benzeri optik cihazlarla idrar yolları içindeki taşların, çeşitli yardımcı aletler ile gerekirse kırılarak, bazen direkt yakalanarak çıkarılması işlemidir. Ciltte kesi yapılmaz. İdrar kanalı taşlarına (Üreter, mesane, üretra) uygulanabilir. Özellikle alt ve orta üreter taşlarında başarı oranı %95-100’dür. İyileşme süresi çok kısadır.
Taş hastalarına genel önerilerimiz :
Sıvı tüketimi artırılmalı (günlük 2 litre ve üzeri)
Hayvansal protein, tuz tüketimi azaltılmalı
Lifli yiyecekler tercih edilmeli.
Taş düşürmek için halk arasında önerilen bira gibi alkollü içeceklerin hiçbir yeri yoktur. Alkol üreterde ödem oluşturarak taşın düşmesini zorlaştırabilir. En güzeli bolca içme suyu alınmasıdır.
Ailesinde taş hastalığı olanlarda taş görülme riski yüksekliği göz önünde tutulmalıdır.
Tekrarlayan taş hastalıklarında taş oluşumunu engellemek veya yeni oluşumu geciktirmek amacıyla diyet ve ilaç tedavileri kullanılabilir. Bunun için 24 saatlik idrar, kan ve taşın kimyasal incelemesi yapılmaktadır.
Daha önce taş problemi yaşayan hastalara belli aralıklarla ( ortalama 6 aylık ) kontrol gereklidir.
 
                                                                      
 

Opr. Dr. Sadi TURKAN
Üroloji Uzmanı